Prawo ubezpieczeniowe w dobie transformacji technologicznej

Ubezpieczenia obowiązkowe (takie jak OC komunikacyjne, OC rolników czy obowiązkowe ubezpieczenia zawodowe) pozostają jednym z najmocniej regulowanych segmentów rynku. W ostatnich latach i w 2025 r. szczególny nacisk kładzie się na:

• podnoszenie minimalnych sum gwarancyjnych w ubezpieczeniach OC,

• dostosowanie zakresu ochrony do standardów unijnych,

• wzmocnienie pozycji poszkodowanych i uproszczenie procedur wypłaty odszkodowań,

• ujednolicenie zaświadczeń o przebiegu ubezpieczenia w całej UE.

Nowelizacje krajowych przepisów dotyczących ubezpieczeń obowiązkowych mają na celu implementację dyrektyw unijnych, podniesienie poziomu ochrony oraz wprowadzenie nowych mechanizmów, takich jak fundusz ds. niewypłacalności w ramach UFG czy unijny wzór zaświadczenia o przebiegu ubezpieczenia.

Dla praktyki prawniczej oznacza to konieczność stałego monitorowania zarówno krajowych ustaw i rozporządzeń, jak i orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE w zakresie swobody świadczenia usług ubezpieczeniowych, klauzul abuzywnych oraz ochrony konsumentów.

Digitalizacja procesów ubezpieczeniowych – szanse i ryzyka

Cyfryzacja procesów ubezpieczeniowych obejmuje cały cykl życia umowy – od zawarcia polisy po likwidację szkody. W praktyce obejmuje to m.in.:

1. 1zawieranie umów ubezpieczenia przez internet i aplikacje mobilne,
2. 2zdalną identyfikację i weryfikację klienta (KYC),
3. 3elektroniczne zgłaszanie szkód i przesyłanie dokumentacji,
4. 4automatyczne decyzje o wypłacie świadczeń, podejmowane w oparciu o algorytmy.

Rozwiązania te znacząco przyspieszają proces obsługi, ale z perspektywy prawa generują nowe wyzwania:

• ocenę ważności umów zawieranych bez fizycznej obecności stron i kwestii zgód elektronicznych,

• odpowiedzialność za błędy systemów informatycznych i awarie skutkujące opóźnieniami w likwidacji szkód,

• zarządzanie ryzykiem cyberincydentów oraz naruszeń poufności danych,

• specyfikę postępowania dowodowego w sporach – w tym rolę logów systemowych, ścieżek decyzyjnych algorytmów i metadanych.

Coraz częściej spór między ubezpieczającym a ubezpieczycielem dotyczy nie tego, czy szkoda w ogóle powstała, lecz tego, czy system prawidłowo ją ocenił, czy dane były kompletne oraz czy proces decyzyjny spełniał wymagania przejrzystości i rzetelności.

Spory ubezpieczeniowe nadal należą do najczęstszych kategorii sporów cywilnych, obejmując zarówno relacje konsumenckie, jak i spory na tle ubezpieczeń majątkowych i korporacyjnych. Do najczęściej występujących problemów należą:

1. 1odmowa wypłaty odszkodowania z powołaniem się na wyłączenia odpowiedzialności lub naruszenie obowiązków informacyjnych,
2. 2zaniżenie wysokości świadczenia,
3. 3stosowanie klauzul abuzywnych w OWU,
4. 4spory o bieg terminu przedawnienia roszczeń i zakres ochrony wynikającej z polisy.

W erze cyfrowej pojawiają się dodatkowe zagadnienia:

• odpowiedzialność za decyzje algorytmiczne w procesie likwidacji szkód,

• dostęp klienta do danych przetwarzanych przez ubezpieczyciela, w tym do modeli scoringowych i kryteriów oceny ryzyka,

• wymogi przejrzystości i możliwości zakwestionowania zautomatyzowanych decyzji w świetle RODO.

Prowadzenie sporów ubezpieczeniowych wymaga dziś od prawnika nie tylko doskonałej znajomości prawa cywilnego i konsumenckiego, lecz także rozumienia technicznych aspektów działania systemów IT, procesów zbierania danych i zasad zarządzania ryzykiem technologicznym.

InsurTech jako nowa specjalizacja prawnicza

Prawo ubezpieczeniowe przestaje być postrzegane wyłącznie jako „prawo odszkodowań”. W coraz większym stopniu staje się jedną z najbardziej innowacyjnych gałęzi prawa regulacyjnego, w której spotykają się:

- technologia (AI, IoT, blockchain, chmura obliczeniowa),

- regulacje finansowe i nadzorcze,

- ochrona konsumentów i danych osobowych,

- cyberbezpieczeństwo i zarządzanie ryzykiem operacyjnym.

Dla młodych prawników i ekspertów in‑house InsurTech stanowi atrakcyjną ścieżkę kariery – zarówno w kancelariach obsługujących sektor finansowy, jak i bezpośrednio w zakładach ubezpieczeń, insurtechowych startupach oraz instytucjach nadzorczych.

W realiach, w których produkty ubezpieczeniowe są sprzedawane, obsługiwane i rozliczane głównie cyfrowo, prawnik specjalizujący się w InsurTech pełni rolę projektanta ram prawnych dla innowacji – dbając jednocześnie o zgodność z przepisami, bezpieczeństwo danych oraz ochronę interesów klientów.