ESG jako nowy obowiązek regulacyjny w UE

Taksonomia UE to system klasyfikacji, który określa, jakie rodzaje działalności można uznać za zrównoważone środowiskowo. Opiera się on na sześciu celach środowiskowych, m.in. łagodzeniu zmian klimatu, adaptacji do zmian klimatu, zrównoważonym gospodarowaniu wodą, gospodarce o obiegu zamkniętym, zapobieganiu zanieczyszczeniom oraz ochronie bioróżnorodności.

Działalność gospodarcza może zostać uznana za zgodną z Taksonomią, jeśli łącznie:

1. 1wnosi istotny wkład w realizację co najmniej jednego celu środowiskowego,
2. 2nie wyrządza poważnych szkód żadnemu z pozostałych celów (zasada DNSH – „do no significant harm”),
3. 3spełnia minimalne gwarancje społeczne (m.in. standardy praw człowieka, prawa pracownicze).

Taksonomia ma kluczowe znaczenie praktyczne, ponieważ:

1. 1stanowi punkt odniesienia dla banków, funduszy i inwestorów przy ocenie, czy dany projekt może być finansowany jako „zielony”,
2. 2warunkuje dostęp do preferencyjnego finansowania, dotacji i zielonych obligacji,
3. 3jest zintegrowana z obowiązkami raportowymi w ramach CSRD i innych regulacji zrównoważonego finansowania.

Prawnik ESG wspiera przedsiębiorstwo w kwalifikowaniu działalności zgodnie z wymogami Taksonomii, w tym w dokumentowaniu istotnego wkładu i zgodności z zasadą DNSH, co ma bezpośredni wpływ na możliwość pozyskania finansowania i uniknięcia zarzutu wprowadzania w błąd inwestorów.

ESG w praktyce – rola prawnika w doradztwie dla firm

Doradztwo ESG wykracza daleko poza analizę przepisów. Jest to obszar, w którym prawo styka się z realnymi procesami operacyjnymi i strategiami biznesowymi. W praktyce obejmuje to m.in.:

1. 1audyt zgodności z CSRD, Taksonomią i innymi regulacjami ESG, w tym mapowanie obowiązków na poziomie grupy kapitałowej,
2. 2wsparcie przy tworzeniu i wdrażaniu polityk ESG, kodeksów etyki, polityk praw człowieka i odpowiedzialnego łańcucha dostaw,
3. 3analizę ryzyk prawnych w łańcuchach dostaw (również w kontekście przyszłych regulacji due diligence),
4. 4doradztwo dla zarządu i rad nadzorczych w zakresie nadzoru nad ryzykami ESG, roli komitetów i raportowania do organów korporacyjnych,
5. 5wsparcie komunikacji z inwestorami, bankami i instytucjami finansowymi, w tym przy emisjach zielonych obligacji i kredytach powiązanych ze wskaźnikami zrównoważonego rozwoju.

Skuteczny prawnik ESG musi rozumieć zarówno regulacje, jak i procesy wewnętrzne klienta – od produkcji, przez zakupy i logistykę, po HR i IT – ponieważ dane raportowane w ramach ESG wynikają z działań operacyjnych, a nie wyłącznie z dokumentów korporacyjnych.

Greenwashing, czyli przedstawianie działalności lub produktów jako bardziej ekologicznych, odpowiedzialnych czy „zielonych”, niż są w rzeczywistości, staje się jednym z głównych obszarów zainteresowania regulatorów. Dyrektywa ECGT („greenwashingowa”) oraz prace nad dyrektywą dotyczącą oświadczeń środowiskowych przewidują m.in.:

• uznanie nieuzasadnionych, ogólnych twierdzeń ekologicznych za zakazane praktyki rynkowe,

• zakaz twierdzeń o „neutralności” czy „pozytywnym wpływie” na środowisko opartych wyłącznie na kompensacji emisji,

• wymóg opierania deklaracji na uznanych systemach certyfikacji lub solidnych dowodach naukowych.

Ryzyka prawne związane z greenwashingiem obejmują:

• sankcje administracyjne i kary finansowe,

• odpowiedzialność cywilną wobec konsumentów i inwestorów za wprowadzenie w błąd,

• postępowania przed organami ochrony konkurencji i konsumentów,

• poważne szkody wizerunkowe, które mogą przełożyć się na utratę kontrahentów i finansowania.

Aby ograniczyć ryzyko greenwashingu, przedsiębiorstwa powinny:

• opierać komunikację ESG wyłącznie na weryfikowalnych, udokumentowanych danych,
• zapewnić spójność między treścią raportów ESG, dokumentów korporacyjnych a praktyką operacyjną,
• angażować prawników i specjalistów ESG w proces tworzenia komunikatów marketingowych, etykiet i raportów,
• wdrożyć wewnętrzne procedury weryfikacji oświadczeń ESG oraz mechanizmy kontroli jakości danych.

ESG jako nowy filar compliance i strategiczna specjalizacja prawnicza

CSRD, Taksonomia UE i regulacje dotyczące greenwashingu jasno pokazują, że ESG staje się nowym filarem systemu compliance przedsiębiorstw – obok ochrony danych, AML czy prawa konkurencji.

Dla prawników oznacza to:

1. 1powstanie nowej, perspektywicznej specjalizacji na styku prawa spółek, finansów, środowiska, prawa pracy i praw człowieka,
2. 2realny wpływ na strategię biznesową i inwestycyjną przedsiębiorstw,
3. 3pracę bardzo blisko zarządów, rad nadzorczych i inwestorów,
4. 4konieczność stałego śledzenia zmian w prawie unijnym i krajowym oraz wytycznych nadzorczych.

W świecie, w którym dostęp do kapitału i zaufanie rynku coraz częściej zależą od wiarygodnych danych ESG, prawnik specjalizujący się w ESG staje się jednym z kluczowych partnerów biznesu w procesie transformacji w kierunku zrównoważonego rozwoju.